زمان تقریبی مطالعه: 6 دقیقه
 

فراموشی خدا (قرآن)





در آیات قرآن به مؤمنین توصیه شده که خداوند را یاد کنند و از فراموش کردن خداوند نهی شده است. در این مقاله آیات مرتبط با فراموشی خداوند معرفی می‌شوند.


۱ - نهی از فراموشی خدا



فراموشی خداوند، مورد نهى او:
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ.

۲ - یاد خدا بعد از فراموشی



لزوم تدارك ياد خداوند، در پى فراموشی او:
إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ وَ قُلْ عَسى‌ أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً.

۳ - آثار فراموشى خدا



آثار فراموشی خداوند عبارتند از:

۳.۱ - ترك انفاق‌


فراموشى منافقان از خداوند، عامل ترک انفاق از سوى آنان:
الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ‌ ... وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ‌ ....

۳.۲ - ترويج بدى‌


ترويج زشتيها و منكرات از طرف منافقان، حاصل فراموشى خدا از سوى آنان:
الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ‌ ... يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ ... نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ‌ ....

۳.۳ - خودفراموشى‌


فراموشى خداوند، درپى‌دارنده فراموشی خویشتن:
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ‌ ....
به اعتقاد امام‌ خمینی انسان به‌واسطه حب نفس و خودخواهی، از خود غافل می‌شود و بسیاری از نقصان‌ها و عیب‌هایی که در اوست، آنها را کمال و حسن گمان کند و این یکی از معانی و یکی از مراتب نسیان نفس است که از نسیان حق‌تعالی حاصل‌ شده است؛ چنان‌که آیه قرآنی (وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَاَنسَاهُمْ اَنفُسَهُمْ اُوْلَئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ) به آن اشاره دارد. به اعتقاد ایشان ضرورت معرفت نفس برای جلوگیری از نسیان لازم است. از این روی انسان سالک باید جدیت کوشش کند و صفحه‌ نفس خود را عرضه به قرآن خدا و احادیث معصومین که موازین حق و باطل و طرق تمییز سعادت و شقاوت‌اند، نماید پس هیچ‌گاه از خود نباید غافل باشد و به کمال خود مغرور شود و از احوال نفس خود و مراعات آن نسیان کند. از بزرگ‌ترین مهالک انسانیت و بساط وساوس شیطانی آن است که سالک از یاد خود غافل شود. پس اگر سالک حس نمود که جنود جهل و حزب شیطان در باطن ذات و مملکت روح او غالب است باید با هر جدیت و ریاضتی که شده، مملکت باطن خود را از جنود شیطانی خالی کند. امام‌ خمینی غفلت و نسیان از خداوند را سبب کدورت قلب و سلطه شیطان بر انسان می‌داند و معتقد است همه خطاهایی که از انسان صادر می‌شود بر اثر غفلت از خداوند و خودخواهی است. به باور ایشان نسیان از نفس و مکاید آن سبب افزایش حجاب‌ها می‌باشد تا آنجا که فطرت انسان به‌واسطه این حجاب‌ها خاموش شده و از محبت الهی در قلبش چیزی باقی نمی‌ماند؛ بلکه از انبیا و اولیای الهی تنفر پیدا کرده، ریشه دشمنی با آنان در قلبش ریشه می‌دواند و نسبت میان خود و خالقش را فراموش می‌کند.
[۱۱] خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۷، ص۵۰۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.


۳.۴ - فسق‌


فراموشى خداوند، درپى‌دارنده فسق:
... نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ.

۳.۵ - مانع هدايت‌


فراموشى ياد خدا، مانع هدايت‌يابى سريع انسان:
إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ وَ قُلْ عَسى‌ أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً.

۳.۶ - ممانعت از معروف‌


فراموشى خدا، عامل پيشگيرى از تحقّق نيكيها و ارزشها:
الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ‌ ... وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ‌ ... نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ‌ ...جمله «نسوا اللّه فنسيهم» بيان است براى «يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف ...»

۴ - عذاب فراموشی خدا



فراموش کردن خداوند موجب هلاکت و کیفر الهی می‌شود.
[۱۶] به مقاله عذاب فراموشی خدا (قرآن) رجوع شود.


۵ - عوامل فراموشى خدا



عواملی که سبب فراموشی خداوند می‌شوند عبارتند از:

۵.۱ - استهزاى مؤمنان‌


استهزای مؤمنان و خندیدن به آنان، موجب فراموشى یاد خدا:
إِنَّهُ كانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبادِي يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا ...فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي وَ كُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ.

۵.۲ - رفاه‌


رفاه بسيار، زمينه‌ساز از ياد بردن ياد خدا:
۱. ... وَ لكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَ آباءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ ... مقصود از «ذكر» مى‌تواند ياد خدا باشد.
۲. وَ إِذا مَسَّ الْإِنْسانَ ضُرٌّ دَعا رَبَّهُ مُنِيباً إِلَيْهِ ثُمَّ إِذا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ ما كانَ يَدْعُوا إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ‌ ....

۵.۳ - شيطان‌


شیطان، عامل فراموشى ياد خدا از ذهن پيروانش:
اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ.

۶ - پانویس


 
۱. حشر/سوره۵۹، آیه۱۹.    
۲. کهف/سوره۱۸، آیه۲۴.    
۳. توبه/سوره۹، آیه۶۷.    
۴. توبه/سوره۹، آیه۶۷.    
۵. حشر/سوره۵۹، آیه۱۹.    
۶. حشر/سوره۵۹، آیه ۱۹.    
۷. خمینی، روح‌الله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۱۳۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۲.    
۸. خمینی، روح‌الله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۵۲-۵۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۲.    
۹. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۲۹۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۰. خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، ج۱۳، ص۱۹۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹.    
۱۱. خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۷، ص۵۰۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.
۱۲. حشر/سوره۵۹، آیه۱۹.    
۱۳. کهف/سوره۱۸، آیه۲۴.    
۱۴. توبه/سوره۹، آیه۶۷.    
۱۵. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۹، ص ۳۳۶.    
۱۶. به مقاله عذاب فراموشی خدا (قرآن) رجوع شود.
۱۷. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۹.    
۱۸. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۱۰.    
۱۹. فرقان/سوره۲۵، آیه۱۸.    
۲۰. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج ۳، ص ۲۷۰.    
۲۱. زمر/سوره۳۹، آیه۸.    
۲۲. مجادله/سوره۵۸، آیه۱۹.    


۷ - منبع



مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۲۲، ص۸۴، برگرفته از مقاله «فراموشی خدا».    
• دانشنامه امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ شمسی.






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.